1. Home
  2. Psychologie
  3. Waarom hechten we zoveel aan spullen? De psychologie van bezit
Waarom hechten we zoveel aan spullen? De psychologie van bezit

Waarom hechten we zoveel aan spullen? De psychologie van bezit

6 min lezen

De trui is versleten, de mok heeft een barst en het kastje past nergens. Toch mogen ze niet weg. Die trui hoort bij een fijne periode, uit die mok dronk je vader koffie. Gehechtheid aan spullen gaat vaak over zulke verbindingen. Maar waarom voelt afscheid nemen soms zo lastig, ook als je iets nauwelijks gebruikt?

Het korte antwoord: bezittingen kunnen verbonden raken met je identiteit, herinneringen en gevoel van vertrouwdheid. Bovendien kennen we aan iets vaak meer waarde toe zodra het van ons is. Dat maakt een dierbaar voorwerp nog geen nutteloze ballast. De betekenis ervan staat soms los van de gebruikswaarde of het prijskaartje.

Een voorwerp kan bij je levensverhaal horen

Een erfstuk kan financieel weinig waard zijn en toch onvervangbaar voelen. De consumentenonderzoeker Russell Belk beschreef in 1988 hoe bezittingen onderdeel kunnen worden van het ‘verlengde zelf’. Daarmee bedoelde hij dat mensen hun spullen kunnen ervaren als een deel van wie ze zijn.

Denk aan platen die je muzieksmaak weerspiegelen of gereedschap waarmee je jarenlang hebt gewerkt. Zulke voorwerpen zeggen iets over je belangstelling, vaardigheden of geschiedenis. Dat is een theoretisch perspectief op bezit, geen wet die voor ieder voorwerp geldt.

Mihaly Csikszentmihalyi en Eugene Rochberg-Halton onderzochten de betekenis van huishoudelijke voorwerpen voor hun boek The Meaning of Things uit 1981. Hun werk laat zien hoe mensen alledaagse spullen verbinden met relaties en herinneringen. Een kastje kan bijvoorbeeld staan voor de periode waarin iemand voor het eerst zelfstandig woonde.

Daarom helpt ‘maar je gebruikt het nooit’ niet altijd bij opruimen. Die opmerking gaat over praktisch nut, terwijl de eigenaar misschien aan een overleden familielid of een eerdere levensfase denkt.

Waarom je eigen mok meer waard lijkt

Ook zonder persoonlijke geschiedenis kan bezit onze waardering beïnvloeden. Dat heet het bezitseffect, of endowment effect: mensen vragen soms meer om iets af te staan dan ze ervoor zouden betalen.

Daniel Kahneman, Jack Knetsch en Richard Thaler onderzochten dit in hun bekende mokkenexperiment uit 1990. Deelnemers die een mok kregen, vroegen ongeveer tweemaal zoveel als anderen ervoor wilden betalen.

Dat verschil ontstond niet doordat de mokken van de verkopers beter waren. Hun positie als eigenaar leek de waardering te veranderen.

Verliesaversie biedt hiervoor een mogelijke verklaring. Kahneman en Amos Tversky beschreven dit principe in 1979: verlies weegt vaak zwaarder dan een vergelijkbare winst. Een mok afstaan kan daardoor anders voelen dan besluiten diezelfde mok niet te kopen.

Toch is het bezitseffect geen automatische reactie op ieder bezit. De grootte ervan hangt onder meer af van de omstandigheden en ervaring met handelen. Ook bestaat discussie over hoeveel verliesaversie precies verklaart.

Bij tweedehands verkopen blijft het een bruikbare controlevraag: wat zou ik hiervoor betalen als het nog niet van mij was? Een koper neemt jouw herinneringen immers niet over.

Herinneringen geven spullen een andere waarde

De geur van een oude jas of het zien van een kinderspeeltje kan een herinnering oproepen. Zo’n voorwerp helpt je terugdenken aan een persoon of gebeurtenis. Het hoeft daarvoor niet mooi, heel of kostbaar te zijn.

Nostalgie kan daarbij een rol spelen. Onderzoek van Clay Routledge en collega’s uit 2011 verbindt nostalgische herinneringen met het ervaren van betekenis in het leven. Terugdenken aan vroeger hoeft dus niet uitsluitend te betekenen dat je ontevreden bent over het heden.

Daaruit volgt niet dat bewaren altijd beter is dan wegdoen. Het onderzoek gaat over nostalgie, niet over de ideale hoeveelheid spullen in huis.

Ook vertrouwdheid kan prettig zijn. De kinderarts en psychoanalyticus D.W. Winnicott beschreef in 1953 het begrip ‘overgangsobject’. Een knuffel of doekje kan volgens dit ontwikkelingsconcept een kind helpen omgaan met de afwezigheid van een vertrouwde verzorger.

Dat maakt niet iedere geliefde mok van een volwassene tot een overgangsobject. Het begrip heeft een specifieke achtergrond. Het herinnert er wel aan dat een voorwerp een emotionele functie kan hebben, naast een praktische.

Iets kan van jou voelen zonder dat je eigenaar bent

Op kantoor zijn de bureaus vrij te gebruiken. Toch voelt het vreemd wanneer iemand op de plek zit waar jij iedere ochtend werkt.

Pierce, Kostova en Dirks beschreven in 2003 het begrip psychologisch eigenaarschap. Iets kan als ‘van mij’ voelen doordat je er controle over hebt, het goed kent of er tijd in investeert. Een eigendomsbewijs is daarvoor niet nodig.

Dat helpt verklaren waarom een andere kantoorindeling weerstand kan oproepen. Voor de één verschuift er wat meubilair. Voor de ander verdwijnt een vertrouwde plek waar veel eigen werk in zit.

Vertrouwde spullen kunnen op die manier continuïteit bieden wanneer de omgeving verandert. Tegelijk kan het gevoel dat iets van jou is botsen met gedeeld gebruik. Persoonlijke betekenis geeft je niet vanzelf meer recht op die bureaustoel.

Gehechtheid is iets anders dan materialisme

Een mok van je vader bewaren is niet hetzelfde als geloven dat meer bezit je leven geslaagd maakt. Bij materialisme krijgen geld en bezittingen een centrale plaats, bijvoorbeeld als maatstaf voor succes of geluk.

Dat onderscheid voorkomt dat iedere verzameling of volle boekenkast meteen verdacht wordt.

Onderzoek van Tim Kasser en collega’s uit 2014 volgde veranderingen in materialistische waarden en welzijn over langere tijd. Toenemende materialistische waarden gingen samen met afnemend welzijn. Een meta-analyse van Helga Dittmar, Rod Bond, Megan Hurst en Tim Kasser uit hetzelfde jaar vond eveneens een negatieve samenhang.

Een samenhang betekent niet dat iedere aankoop ongelukkig maakt. Evenmin bewijst die dat bezit steeds de oorzaak is van verminderd welzijn. Persoonlijke omstandigheden en andere factoren kunnen meespelen.

De bevindingen geven vooral aanleiding om onderscheid te maken: geniet je van bepaalde spullen, of verwacht je dat meer bezitten je blijvend tevreden zal maken?

Wat kun je proberen als wegdoen lastig is?

Begin bij één voorwerp waarover je twijfelt. Vraag niet meteen of het weg moet, maar wat je eraan hecht. Is het een herinnering, vertrouwdheid of de hoop het later nog te gebruiken?

Daarna kun je gerichter kiezen. Misschien wil je het bewaren en een betere plek geven. Misschien volstaat een foto of een opgeschreven herinnering. Dat zijn mogelijkheden om te proberen, geen bewezen oplossingen die voor iedereen werken.

Bij spullen met een gedeelde geschiedenis helpt het om eerst te overleggen. Wat voor jou een ongebruikte schaal is, kan voor een huisgenoot een belangrijk familiestuk zijn.

Lukt wegdoen nauwelijks en raken leefruimtes onbruikbaar? Of ontstaan er aanhoudende conflicten of veiligheidsproblemen? Bespreek dat met de huisarts of een psycholoog. Alleen veel spullen hebben is onvoldoende om van een stoornis te spreken.

Zoek ook professionele hulp als ernstige angst of depressieve klachten meespelen. Bij suïcidale gedachten kun je contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie via 113.nl of 0800-0113. Bel 112 bij direct levensgevaar.

Veelgestelde vragen

Is gehechtheid aan spullen normaal?

Ja. Voorwerpen kunnen herinneringen oproepen en bij je zelfbeeld horen. Dat hoeft geen probleem te zijn. Belangrijker is of het bewaren je dagelijks leven belemmert of veel spanning veroorzaakt.

Waarom vind ik spullen weggooien zo moeilijk?

Mogelijk neem je gevoelsmatig afscheid van een herinnering of levensfase. Ook verwachte spijt en de waardering voor iets wat al van jou is, kunnen meespelen. Er is niet één verklaring die voor iedereen geldt.

Moet ik spullen wegdoen om een verlies te verwerken?

Nee, er bestaat geen algemene regel dat je daarvoor bezittingen moet wegdoen. Een voorwerp bewaren zegt op zichzelf weinig over hoe iemand met verlies omgaat. Je kunt later opnieuw beslissen.

Wat is het verschil tussen verzamelen en een verzamelstoornis?

Een verzameling hebben is op zichzelf geen stoornis. Bij een verzamelstoornis spelen onder meer aanhoudende moeite met wegdoen en ophoping die het gebruik van leefruimtes belemmert. Een professional beoordeelt het geheel.

Hoe begin ik met opruimen zonder meteen spijt te krijgen?

Kies één overzichtelijke plek en begin met voorwerpen die weinig emotionele betekenis hebben. Leg twijfelgevallen tijdelijk apart en spreek een moment af om ze opnieuw te bekijken.